Van bibbus naar smartbibs

De bibbus bezorgt elk jaar ruim 15.000 Antwerpse schoolkinderen boekjes en leesplezier. Maar biedt een dieselbus in druk stadsverkeer nog soelaas in 2020?  En hoe kan dit leuke deelplatform voor schoolkids evolueren tot een echt ‘slimme’ en duurzame klasbib? Stadslab2050 steekt het vuur aan de lont tijdens een interview met stadsmedewerker Martijn Gys.

Het bibpunt zou een onderdeel van de smart city kunnen worden. De digitale evolutie van de laatste jaren en de ontwikkeling van een platformeconomie maken dit zeker mogelijk.  - Martijn Gys

Drie bibbussen van de Antwerpse bibliotheken rijden elke schooldag uit naar kleuter- en lagere scholen voor wie de bib te ver is om op klasbezoek te gaan. Een groot succes, zoals ook blijkt uit de (helaas) lange wachtlijst. De sterke groei van het aantal leerlingen de afgelopen jaren voert de druk nog op. Een bibbusbezoekje moet daardoor snel gaan. Soms té snel, zodat leesplezier naar de achtergrond verschuift. Daar komt bij dat het idee van een lage emissiezone (LEZ) haaks staat op een CO2-uitstotende bib op wielen. Geen beter moment dus om eens te testen hoe toekomstproof dit schoolvoorbeeld van deeleconomie – 79 basisscholen delen één mobiele boekencollectie -  eigenlijk is. Projectleider Martijn Gys bracht experten van verschillende stadsdiensten samen voor een brainstorm. “Voeg bij de demografische evolutie en de CO2-uitstoot ook maar de mobiliteitsknoop als drive voor verandering”, zegt Martijn. “Wegenwerken en files spelen de bibbus parten. Bovendien streeft de stad naar veiligheid door vrachtverkeer in de schoolomgeving te beperken. En technisch gezien is zo’n bibbus natuurlijk een omgebouwde vrachtwagen.”

Martijn Gys.

Op de foto: geïnterviewde Martijn Gys

Bibpunten in de smartcity

Zou je, in de binnenstad althans, de bibbus kunnen vervangen door een fijnmazig netwerk van vaste bibpunten in buurten en wijken? Luchtkwaliteit en mobiliteit zouden er wel bij varen. Ook de tijdsdruk van een huidig bibbusbezoek zou wegvallen. Martijn: “Zulke bibpunten zouden zich binnen of buiten de schoolmuren kunnen bevinden. Het komt er vooral op aan dat de afstand klein blijft. We hebben al zo’n experiment in bibpunt Het Anker. Scholen van alle netten uit de nabije omgeving kunnen er terecht.”

Maar hoe blijft het aanbod van bibmaterialen in zo’n bibpunt dan actueel? Nu kunnen de bibbussen soepel inspelen op specifieke vragen van scholen. De voertuigen vertrekken vanuit bibmagazijn Kotter, waar het aanbod dagelijks vraaggericht wordt aangevuld. “Zouden slimme koeriers kunnen instaan voor de bevoorrading?” vraagt de brainstormgroep zich af. Ontwikkel een digitaal platform waarop leerkrachten hun boekenkeuze of -voorkeuren kunnen ingeven en een bestelling op maat kunnen plaatsen. Laat de pakketten leveren met elektrische voertuigen of bakfietsen. Martijn: “Deze denkpistes pikken in op actuele trends zoals micromagazijnen en elektrisch vervoer in de stad. Het bibpunt zou een onderdeel van de smart city kunnen worden. De digitale evolutie van de laatste jaren en de ontwikkeling van een platformeconomie maken dit zeker mogelijk. Het succes van zo’n systeem hangt wel af van zijn flexibiliteit en snelheid.

Lage emissiebus

In het gebied buiten de Ring lijkt de bibbus voorlopig wél nog de beste keuze. Maar het moet  duurzamer. In 2020 verstrengen de normen van de LEZ-zone. De oudste bibbus mag de zone dan niet meer binnen. De bibbussen moeten zonder discussie op een schonere brandstof gaan rijden. Op CNG-gas bijvoorbeeld. Eén van de drie bussen rijdt nu al op gas. De nieuwste bibbus kreeg dan weer aan de binnenkant een grondige make over. De presentatie van de collectie werd aantrekkelijker en multimedia kregen een plaatsje. Leesplezier primeert. Een boek kiezen mag geen stressmoment worden. Rustig kunnen snuisteren, voorlezen, een workshop: een bib is meer dan een uitleenfabriekje.

De voorloper van de bibbus uit 1959.

 Voorloper van de bibbus zoals we die vandaag kennen.

Collectie in gedeeld beheer

“Tijdens de brainstorm kwam op een bepaald moment ook de suggestie om naast de collectie zelf, ook het beheer ervan te gaan ‘delen’”, vertelt Martijn. Het zou alvast enkele euvels kunnen verhelpen. Nu gebeurt de uitleenadministratie via het gewone bibliotheeksysteem. De standaardmethode zeg maar. De bibmedewerker is en blijft de spil. Bij klasuitleen rijzen een paar probleempjes. Zo laat het systeem niet toe om de uitleen individueel per leerling bij te houden. Ook is het onderling ruilen van boekjes tussen leerlingen in eenzelfde klas nergens registreerbaar. Voor leerkrachten is dat behelpen. Zou je een softwareplatform kunnen ontwikkelen met een school- of klasadministratie op maat? Waarin leerkrachten zelf kunnen aangeven welke gegevens interessant zijn, op maat van de eigen klas? Eenzelfde platform zou ook de bestellingen via de koerierdienst mogelijk kunnen maken. Met keuzemogelijkheden voor levering of zelf afhalen. Een soort uitgebreide webshop dus, waar je als klas een profiel aanmaakt en je eigen gegevens kan beheren. En misschien wel met een optie om als leerkracht suggesties te geven voor nieuwe aankopen. Op die manier geef je het beheer van de collectie een stuk uit handen. Martijn: “Als digitaal strateeg voor lokaal cultuurbeleid kan ik, als hierover een consensus bestaat, zo’n platform laten ontwikkelen. Maar het succes valt of staat met de bereidheid van de scholen. Stapsgewijs werken in testfases en met een aantal focusscholen lijkt mij hier de beste optie.”

Stadslab2050 is alvast reuzebenieuwd naar het vervolg van dit verhaal.

Abonneer mij: 

Abonneer je op onze nieuwsbrief en volg Stadslab2050 op de voet